Bệnh khô mắt xảy ra khi mắt không tạo đủ nước mắt hoặc màng phim nước mắt không duy trì được độ ẩm ổn định trên bề mặt mắt. Người bệnh có thể cảm thấy khô, rát, cộm như có cát, đỏ mắt, nhạy cảm với ánh sáng, nhìn mờ từng lúc hoặc thậm chí chảy nước mắt nhiều. Trường hợp nhẹ thường có thể cải thiện bằng nước mắt nhân tạo và thay đổi thói quen; nếu triệu chứng kéo dài hoặc ảnh hưởng thị lực, cần khám chuyên khoa Mắt để xác định nguyên nhân.
1. Khô mắt là gì?
Khô mắt là gì? Đây là tình trạng bề mặt mắt không được bôi trơn đầy đủ do lượng nước mắt không đủ, nước mắt bay hơi quá nhanh hoặc thành phần nước mắt không ổn định.
Màng phim nước mắt gồm ba thành phần chính: lớp dầu giúp hạn chế bay hơi, lớp nước cung cấp độ ẩm và lớp nhầy giúp nước mắt phủ đều lên bề mặt mắt. Chỉ cần một trong các thành phần này hoạt động không tốt, mắt có thể xuất hiện triệu chứng khô và kích ứng.
Khô mắt có thể chỉ xảy ra tạm thời sau nhiều giờ nhìn màn hình, ngồi trong phòng điều hòa hoặc thiếu ngủ. Tuy nhiên, bệnh khô mắt kéo dài còn có thể liên quan đến rối loạn tuyến dầu ở mí mắt, tuổi tác, thuốc đang sử dụng hoặc một số bệnh lý toàn thân.
2. Triệu chứng khô mắt thường gặp
Các triệu chứng khô mắt không chỉ giới hạn ở cảm giác “thiếu nước”. Người bệnh có thể gặp cảm giác cộm như có cát, nóng rát hoặc châm chích; đỏ mắt; mỏi mắt; nhạy cảm với ánh sáng; khó chịu khi đeo kính áp tròng hoặc nhìn mờ từng lúc, nhất là sau khi tập trung lâu.
Một biểu hiện dễ gây nhầm lẫn là chảy nước mắt nhiều. Khi bề mặt mắt bị kích thích, tuyến lệ có thể phản ứng bằng cách tiết nhiều nước mắt. Tuy nhiên, nước mắt phản xạ này không nhất thiết có đủ lớp dầu và nhầy để giữ ẩm lâu, vì vậy mắt vẫn có thể bị khô.
Nếu nhìn mờ do màng phim nước mắt không ổn định, thị lực đôi khi cải thiện tạm thời sau khi chớp mắt.
3. Vì sao mắt bị khô?
Có hai cơ chế chính gây khô mắt.
3.1. Mắt không tạo đủ nước mắt
Khả năng tiết nước mắt có thể giảm theo tuổi, thay đổi hormone hoặc do một số bệnh lý và thuốc. Các bệnh tự miễn như hội chứng Sjögren, lupus, cùng một số bệnh tuyến giáp hoặc đái tháo đường cũng có thể liên quan đến khô mắt.
3.2. Nước mắt bay hơi quá nhanh
Đây là tình trạng thường gặp khi lớp dầu của màng phim nước mắt không hoạt động tốt. Các tuyến Meibomian ở bờ mí có nhiệm vụ tiết dầu để làm chậm sự bay hơi của nước mắt. Khi tuyến bị tắc hoặc rối loạn, mắt có thể khô dù vẫn tiết nước mắt.
Viêm bờ mi thường đi kèm rối loạn tuyến Meibomian và có thể khiến triệu chứng khô mắt kéo dài.
>>> Xem thêm: Viêm bờ mi mắt có tự khỏi không? Bao lâu thì khỏi?
Ngoài ra, nhìn màn hình lâu, chớp mắt ít, đeo kính áp tròng, ngồi điều hòa, tiếp xúc với gió, khói thuốc hoặc không khí khô đều có thể làm nước mắt bay hơi nhanh hơn.
4. Những ai dễ bị khô mắt?
Nguy cơ tăng ở người lớn tuổi, phụ nữ có thay đổi hormone, người thường xuyên sử dụng máy tính hoặc điện thoại, đeo kính áp tròng hay làm việc trong phòng điều hòa nhiều giờ.
Một số loại thuốc điều trị dị ứng, cảm lạnh, trầm cảm hoặc tăng huyết áp cũng có thể góp phần gây khô mắt. Người đang dùng thuốc kê đơn không nên tự ngưng thuốc mà cần trao đổi với bác sĩ nếu nghi ngờ tác dụng phụ.
5. Khô mắt phải làm sao? 7 cách giúp mắt dễ chịu hơn
Khi thắc mắc khô mắt phải làm sao, điều quan trọng là vừa giảm khó chịu trước mắt, vừa hạn chế các yếu tố khiến nước mắt bay hơi hoặc bề mặt mắt tiếp tục kích ứng.
5.1. Dùng nước mắt nhân tạo phù hợp
Nước mắt nhân tạo là lựa chọn phổ biến cho khô mắt nhẹ. Sản phẩm giúp bổ sung độ ẩm và giảm cảm giác cộm, rát.
Nếu phải nhỏ nhiều lần mỗi ngày hoặc mắt nhạy cảm, có thể cân nhắc loại không chứa chất bảo quản sau khi được tư vấn phù hợp.
5.2. Cho mắt nghỉ khi nhìn màn hình
Không nên nhìn màn hình liên tục trong nhiều giờ. Sau mỗi khoảng tập trung, hãy nhìn xa, chớp mắt vài lần và cho mắt nghỉ ngắn.
Mục tiêu không chỉ là “nghỉ mắt” mà còn giúp phục hồi tần suất chớp mắt và trải đều màng phim nước mắt.
5.3. Chớp mắt đầy đủ
Khi đọc sách, xem video hoặc làm việc trên máy tính, tần suất chớp mắt thường giảm. Chủ động chớp mắt hoàn toàn, đặc biệt sau những khoảng tập trung dài, có thể giúp nước mắt phủ đều lên giác mạc.
5.4. Tránh gió và luồng khí thổi trực tiếp vào mắt
Quạt, máy lạnh, máy sấy tóc hoặc gió mạnh có thể làm nước mắt bay hơi nhanh. Nếu phải ngồi điều hòa nhiều giờ, nên tránh để luồng khí hướng thẳng vào mặt.
5.5. Tăng độ ẩm môi trường
Máy tạo ẩm có thể hữu ích khi phòng quá khô, đặc biệt với người làm việc trong môi trường điều hòa hoặc thường thức dậy với mắt khô.
5.6. Chườm ấm và chăm sóc bờ mi khi phù hợp
Nếu khô mắt liên quan đến tắc tuyến Meibomian hoặc viêm bờ mi, chườm ấm có thể giúp làm mềm chất dầu trong tuyến. Việc vệ sinh bờ mí cũng giúp hạn chế cặn và vảy tích tụ quanh chân mi.
Không nên chườm quá nóng hoặc tự massage mạnh vùng mắt.
5.7. Duy trì giấc ngủ và sinh hoạt hợp lý
Ngủ đủ, uống nước theo nhu cầu và hạn chế khói thuốc là những biện pháp hỗ trợ sức khỏe mắt nói chung. Tuy nhiên, uống thật nhiều nước không phải là phương pháp điều trị bệnh khô mắt nếu nguyên nhân nằm ở tuyến dầu hoặc bệnh lý khác.
6. Cách trị bệnh khô mắt tại nhà: Những điều không nên làm
Với trường hợp nhẹ, cách trị khô mắt tại nhà chủ yếu là điều chỉnh môi trường, giảm thời gian màn hình, chườm ấm khi phù hợp và sử dụng nước mắt nhân tạo.
Không nên tự nhỏ các dung dịch pha chế tại nhà hoặc sử dụng thuốc nhỏ mắt kê đơn của người khác. Cũng không nên tự dùng thuốc chứa corticoid kéo dài vì thuốc có thể gây tác dụng phụ nghiêm trọng nếu dùng sai.
Một lỗi khác là lạm dụng thuốc nhỏ làm “trắng mắt” hoặc giảm đỏ. Các sản phẩm này không có cùng mục đích với nước mắt nhân tạo và không giải quyết nguyên nhân của khô mắt.
Nếu đang đeo kính áp tròng mà mắt đỏ, đau hoặc cộm nhiều, nên tạm ngừng sử dụng và đi khám nếu triệu chứng không giảm.
7. Thuốc nhỏ mắt trị khô mắt tốt nhất là loại nào?
Không có một loại thuốc nhỏ mắt trị khô mắt tốt nhất cho tất cả mọi người. Lựa chọn phụ thuộc vào mức độ khô mắt, nguyên nhân, số lần cần sử dụng và tình trạng bề mặt mắt.
| Nhóm sản phẩm | Thường phù hợp khi | Lưu ý |
| Nước mắt nhân tạo | Khô mắt nhẹ | Có nhiều công thức khác nhau |
| Loại không chất bảo quản | Cần nhỏ thường xuyên hoặc mắt nhạy cảm | Thường có chi phí cao hơn |
| Gel hoặc thuốc mỡ bôi trơn | Cần giữ ẩm lâu hơn | Có thể gây nhìn mờ tạm thời |
| Thuốc nhỏ mắt kê đơn | Khô mắt trung bình, nặng hoặc có viêm | Cần bác sĩ chỉ định |
Nước mắt nhân tạo thường là lựa chọn đầu tiên với trường hợp nhẹ. Nếu phải sử dụng nhiều lần trong ngày, loại không chất bảo quản có thể phù hợp hơn với một số người.
Gel và thuốc mỡ lưu lại trên mắt lâu hơn nhưng có thể gây mờ tạm thời, vì vậy thường thích hợp với những thời điểm nhất định, chẳng hạn trước khi ngủ.
Với khô mắt trung bình hoặc nặng, bác sĩ có thể chỉ định thuốc điều hòa viêm, thuốc hỗ trợ tiết nước mắt hoặc các phương pháp điều trị khác. Không nên tự mua thuốc kê đơn vì thấy người khác sử dụng hiệu quả.
8. Bệnh khô mắt có chữa khỏi được không?
Khả năng cải thiện phụ thuộc vào nguyên nhân. Khô mắt do màn hình, môi trường khô hoặc một số tác nhân tạm thời có thể giảm đáng kể khi điều chỉnh thói quen.
Ngược lại, bệnh khô mắt do rối loạn tuyến Meibomian, bệnh tự miễn hoặc một số tình trạng mạn tính thường cần được kiểm soát lâu dài. Mục tiêu khi đó là giảm triệu chứng, cải thiện chất lượng màng phim nước mắt và hạn chế tổn thương bề mặt mắt.
Vì vậy, không nên mặc định khô mắt luôn tự khỏi hoặc luôn phải dùng thuốc suốt đời.
9. Bệnh khô mắt có nguy hiểm không?
Phần lớn trường hợp không gây mất thị lực vĩnh viễn. Tuy nhiên, khô mắt mức độ nặng và kéo dài có thể gây viêm hoặc tổn thương bề mặt giác mạc.
Bệnh cũng có thể ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt hằng ngày như đọc sách, sử dụng máy tính, lái xe hoặc đeo kính áp tròng.
Nếu tình trạng nhìn mờ xuất hiện ngày càng thường xuyên hoặc không cải thiện sau khi chớp mắt, không nên chỉ tiếp tục nhỏ nước mắt nhân tạo mà cần kiểm tra nguyên nhân.
10. Khi nào khô mắt cần đi khám?
Có thể tự chăm sóc ban đầu nếu triệu chứng nhẹ và chủ yếu xuất hiện sau khi dùng màn hình hoặc ở môi trường khô. Tuy nhiên, nên khám chuyên khoa Mắt khi tình trạng kéo dài nhiều tuần, ngày càng nặng hoặc ảnh hưởng rõ đến sinh hoạt.
| Tình trạng | Hướng xử lý |
| Khô, cộm nhẹ sau khi dùng màn hình | Nghỉ mắt, chớp mắt, điều chỉnh môi trường |
| Khô nhẹ tái diễn | Có thể dùng nước mắt nhân tạo phù hợp |
| Kéo dài dù đã chăm sóc | Khám để tìm nguyên nhân |
| Đau, sợ ánh sáng hoặc giảm thị lực | Khám chuyên khoa Mắt sớm |
Người có khô mắt kèm khô miệng, đau khớp hoặc triệu chứng toàn thân khác cũng nên trao đổi với bác sĩ vì đôi khi nguyên nhân không chỉ nằm ở mắt.
11. Bác sĩ chẩn đoán khô mắt như thế nào?
Bác sĩ có thể kiểm tra bề mặt mắt, mí mắt và tuyến Meibomian, đồng thời đánh giá lượng nước mắt, chất lượng màng phim nước mắt và tốc độ nước mắt bay hơi.
Không phải người bệnh nào cũng cần thực hiện tất cả xét nghiệm. Phương pháp kiểm tra sẽ được lựa chọn dựa trên triệu chứng và nguyên nhân nghi ngờ.
12. Nối mi có làm khô mắt không?
Nối mi không khiến tất cả mọi người bị khô mắt, nhưng có thể làm vùng mắt khó chịu ở một số trường hợp. Hơi keo, phản ứng với thành phần keo hoặc mi nối quá dài có thể gây cộm, đỏ hoặc ảnh hưởng tạm thời đến bề mặt mắt.
Người vốn có bệnh khô mắt, viêm bờ mi hoặc mắt nhạy cảm nên thận trọng hơn trước khi thực hiện các thủ thuật quanh mắt.
>>> Xem thêm: Nối mi có hại không? Sự thật về nguy cơ rụng mi thật
Nếu sau khi nối mi xuất hiện đau, đỏ kéo dài, sợ ánh sáng hoặc nhìn mờ, nên khám chuyên khoa Mắt thay vì chỉ tháo mi và chờ tự hết.
13. Câu hỏi thường gặp về bệnh khô mắt
13.1. Khô mắt có gây mờ mắt không?
Có thể. Màng phim nước mắt không ổn định có thể khiến thị lực mờ từng lúc và đôi khi cải thiện sau khi chớp mắt.
13.2. Khô mắt có gây chảy nước mắt không?
Có. Khi bề mặt mắt bị kích thích, mắt có thể tiết nhiều nước mắt phản xạ dù màng phim nước mắt vẫn không đủ ổn định.
13.3. Dùng điện thoại nhiều có gây khô mắt không?
Có thể góp phần. Khi nhìn màn hình lâu, bạn thường chớp mắt ít hơn, khiến nước mắt bay hơi nhanh hơn.
13.4. Khô mắt có nên đeo kính áp tròng?
Nếu kính áp tròng làm mắt khô, đỏ hoặc cộm hơn, nên tạm ngừng và hỏi bác sĩ trước khi sử dụng lại.
14. Kết luận về bệnh khô mắt
Bệnh khô mắt có nhiều nguyên nhân, từ sử dụng màn hình kéo dài và môi trường khô đến rối loạn tuyến Meibomian hoặc bệnh lý toàn thân. Trường hợp nhẹ có thể cải thiện bằng nước mắt nhân tạo, nghỉ mắt, chớp mắt đầy đủ và điều chỉnh môi trường.
Nếu triệu chứng kéo dài, tái diễn thường xuyên hoặc đi kèm đau, sợ ánh sáng và giảm thị lực, nên khám chuyên khoa Mắt để xác định nguyên nhân thay vì liên tục tự đổi thuốc nhỏ mắt.
Thông tin trong bài mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ.